آزولا گياهي است آبزي كه طي دودهه اخير در آبگيرهاي استان گيلان گسترش يافته است.اين گياه داراي قدرت تكثير زياد و حاوي پروتئين نسبتا بالايي مي باشد كه استفاده ازآن در تغذيه نشخوار كنندگان حائز اهميت است. در راستاي دستيابي به روش هاي ذخيره سازي علف آزولا‏،سيلوكردن آن با فازودن تفاله خشك چغندر قند درمقياس آزمايشگاهي موفقيت آميز بود. اين پژوهش در راستاي تكميل آزمايش قبلي انجام گرفت. بدين منظور،علف آزولاي تازه همراه با تفاله خشك چغندر قند(75% آزولا+25% تفاله خشك چغندر براساس ماده خشك)سيلو شد و با نسبت هاي صفر ،15،30و45 درصد (براساس ماده خشك)درجيره غذايي گوساله هاي نر بومي مصرف شد. آزمايش در قالب طرح كاملا تصادفي با 4 جيره هركدام برروي 6 راس گوساله به مدت 6 ماه،شامل يك ماه دروه عادت پذيري و پنج ماه اصلي آزمايش اصلي اجراشد.نتايج نشان دادكه ميانگين وزن روزانه گوساله هاي دريافت كننده جيره هاي آزمايشي 1تا4 دركل دوره آزمايش به ترتيب 717/0،725/0،726/0و758/0 كيلوگرم در روز بود كه تفاوت معني داري با هم نداشتند.ميانگين ماده خشك مصرفي روزانه نيزبراي جيره هاي 1،2،3و4 به ترتيب 42/5،31/5،28/5و81/4 كيلوگرم بود كه تفاوت بين آنها معني داربود(05/0 P< ).از نظر صفات لاشه نيز تفاوت معني داري بين گروه هاي آزمايشي دريافت كننده جيره هاي مختلف مشاهده نشد. بنابراين براساس نتايج بدست آمده از آزمايش حاضر چنين نتيجه گيري مي شود كه آزولاي سيلو شده همراه با تفاله خشك چغندر قند را مي توان تا 45 درصد در جيره غذايي گوساله هاي پرواري مصرف نمود.

واژه كليدي: آزولا‏،تفاله چغندر قند،سيلو،گوساله پرواري.

مقدمه:

گياه آبزي آزولا طي دودهه اخير درآبگيرهاي استان گيلان و بخصوص مرداب بندر انزلي گسترش يافته است. اين گياه به دليل رشد سريع،در فصل تابستان سطح تالاب را مي پوشاندبه نحوي كه از نظرزيست محيطي باعث كاهش ميزان نفوذ نور واكسيژن به داخل آب شده و باعث به مخاطره انداختن حيات آبزيان مي شود(25).

اين در حالي است كه علف توليدي از گياه آزولاداراي ارزش غذايي قابل توجهي بوده (24)كه مي توان از آن در تغذيه دام ها استفاده نمود. بنابراين با برداشت به موقع آزولا از سطح تالاب و نيز ديگر آبگيرها ضمن كمك به تامين بخشي از نيازهاي غذايي دام هاي منطقه،مشكلات زيست محيطي را نيز مي توان برطرف نمود(11،10،8).

آزولا سرخس آبزي كوچكي است كه يك رابطه همزيستي با نوعي سيانو باكتر به نام آنابينا [1][1]آزولي دارد. نتيجه اين زندگي همزيستي ،باروري بالا و توليد پروتئين زياد مي باشد. اين حالت به آزولا ارزش هاي تغذيه اي و كودي داده به طوريكه كه قرن هاست در چين و ويتنام شناخته شده است و مورد استفاده قرار مي گيرد(20،18).

آزولا را مي توان به صورت شناور در استخرها،آب هاي راكد،آبگيرها،گودالها و كانالهاي آبيار كم عمق و مزارع برنج كشت نمود،اين گياه به راحتي تكثير شده و به سرعت زياد مي شود. توليد محصول ترآزولا،بسته به شرايط آب و هوايي ،طي يك دوره زماني يك ماهه،حدود 45 الي 56 تن در هكتار مي رسد(34).

توليد مداوم و منظم آزولا و عدم نياز آن به روش هاي ويژه نگهداري در فصول نامناسب،كسب مهارت دركشت آن را آسان كرده است. دراين حالت- كاربردهاي متنوع ودر نتيجه استفاده اقتصادي بيشتر از بيوماس توليد شده مورد توجه قرار گرفته است. باتوجه به زمان و نوع بهره برداري .اين بيوماس مي تواند به عنوان كود سبز براي زرعت برنج و سبزيكاري و نيز خوراك دام در سيستم هاي مختلف توليد محصولات كشاورزي و پرورش حيوانات مورد استفاده قرار بگيرد(36،35).

آزولا مي تواند به صورت تازه،خشك و يا سيلو شده در تغذيه دام مصرف شود(19،18).

تحقيقات انجام شده درباره مواد مغذي آزولا نشان مي دهد كه گونه هاي مختلف آن ارزش هاي متفاوتي دارد. حتي در يك گونه،تحت شرايط مختلف كشت،ممكن است غلظت مواد مغذي متفاوت باشد. ولي با وجود اختلاف بين گونه و يا داخل يك گونه،اين گياه از جنبه مواد مغذي،با ارزش و قابل توجه بوده به نحوي كه قادر است بابسياري از مواد خوراكي رايج در تغذيه دام رقابت كند. به عنوان مثال تركيب شيميايي آزولا پيناتا [2][2]در جدول شماره 1 نشان داده شده است.

مناطق انتشار و طبقه بندي (15)

جنس آزولا نوعي سرخس كوچك و زيباي ابزي است كه در تمام مناطق دنيا وجود دارد. اين جنس را ميتوان بصورت شناور،در استخرها،آبهاي راكد،آبگيرها،گودالها و كانالهاي آبياري كم عمق و مزارع برنج به فراواني مشاهده نمود. ازولا از خانواده سالوبنياسد(16)بورده و براي اولين بار ر سال 1915 توسط لارماك شناسائي شد. در حال حاضر 6 گونه آزولا شناسائي شده و 25 گونه فسيل شده آنهم بدست آمده است. گونه هاي شناخته شده ومراكز انتشار عبارتند از:

Azolla Filicuioides   -امريكا.استراليا،نيوزلند،انگليس ،آلمان،چكسلواكي و ژاپن      

Azolla pinnata آفريقا،استراليا،اندونزي،سيلان ،هند ،چين ،تايوان،ويتنام شمالي و فيليپين.

. -      A.caroliniana    شرق امريكا،غرب هند،مكزيك،اسپانيا و فرانسه.

  -    A. Mexicana     آمريكا.

 -  A. Macrophylla     آمريكا و جنوب هند.

-  A. Nilotica            آفريقا. .(Singh p.k 1979-1)

مرفولوژي

اندازه آزولا بيشتر از 5/1 سانتيمتر است،ساقه گياه بصورت رايزومهاي (17) شاخه اي شناور و برگ هاي كوچك آن يك در ميان (18) و روي هم قرار دارند. ريشه بصورت معلق درآب قرارداشته و طولش 5-2 سانتيمتر ميباشد. برگهاي آزولا دوقسمتي(19)هستند،قسمت روئي(20) برگ به رنگ سبز با صورتي،گوشتي،هوائي و كلروفيلي بوده ودرحفره هاي مركزي آنها الك همزيست زندگي ميكند.

قسمت زيري(21)برگ،نازكتر،بدون كلروفيل،با بافتهاي اسفنجي،برنك سفيد يا صورتي بوده و بصورت نيمه معلق درآب قراردارند. «آزولا» داراي سه نوع ريشه است،اول ريشه هاي جوان كه رنگسان متمايل به سبزاست،دوم ريشه هاي فعال با تارهاي كشنده و سوم ريشه هاي سس برنگ قهوه اي،كه در مراحل اوليه پوسيدگي قرار دارند. طبق تحقيقات انجام شده،رشد ريشه توسط «الك همزيست»كنترل مي شود. زيرا اين رشد در سرخسهاي بدون همزيست بيشتر است.

روش تكثير و انتشار

روش معمول تكثير «آزولا»تكثير سبزينه اي (23) است. براي اين منظور كافيست بافتهاي سبز تازه برداشته شده رادر كرتهائي كه قبلا آماده شده و ارتفاع آب درآنها 40-5 سانتيمتر باشد پخش نمائيم. در ضمن آزولا از طريق جنسي هم تكثير ميشود. تكثير جنسي(24) از طريق اسپوروكاريها (25) كه در صورت عدم برداشت منظم بمقدار فراوان درمحيط كشت پديدار ميشوند.صورت ميگيرد.

درجه حرارت كمتر از 20 درجه سانتيگراد و بيشتر 35-30 درجه سانتيگراد محركي براي ظهور هرچه بيشتر اسپوروكاريها ميباشد. انتشارآزولا،از طريق آبهاي جاري،پرنده هاي دريائي و ميكروسپورها انجام ميشود. .(Singh p.k 1979-1)

فيزيولوژي

«آزولا»نيز مانند ساير گياهان احتياج به دو دسته مواد غذايي دارد:

اول مواد غذايي پرمصرف (26)،كه عبارتند از :فسفر، پناتسيم، كلسيم، منيزيوم، سولفور وآهن، همانطور كه مشاهده ميشود ،در مورد آزولا، «آهن» جزو مواد غذايي پرمصرف محسوب شده و كمبود آن باعث كاهش ميزان تثبيت ازت و زرد شدن رنگ گياه ميگردد. .(Singh p.k &palara R.N)

بهترين شكل فسفر موردنياز «سوپرفسفات»بوده و مقدار آن 10-5 كيلوگرم اسيد فسفريك (27) در هكتار براي هر دوره رشد است. .(Singh p.k 1979-1)

كود تازه گاوي بمقدار يك تن در هكتار ميتواند جاي مصرف سوپر فسفات را بگيرد..(Singh p.k 1983)

دوم،مواد غذايي كم مصرف (28)،كه عبارتند از: روز.منگنز،كبالت،مس،موليبدن و بر استفاده از خاكستر بمقدار 100 كيلوگرم در هكتار تامين كننده مواد غذايي كم مصرف مورد نياز «آزولا» ميباشد. .(Singh p.k 1979-1)

دوره رشد «آزولا»بسته به شرايط آب و هوائي ،واريته،شرايط تغذيه اي و ميزان بافت سبزي كه در كاشت بكار رفته است،25-3 روز ميباشد. محصول هردوره رشد 15-10 تن وزن تر بوده، كه بطور معمول حاوي 40-30 كيلوگرم ازت است. .(Singh p.k 1979-2)

توليد ساليانه آزولا در كرتهاي تكثير 325-300 تن وزن تر در هكتار است كه مقدار ازت آن 850-800 كيلوگرم ميباشد. .(Singh p.k 1979-1)

به طور نسبي ازولا به ازاءمصرف يك كيلوگرم اسيد فسفريك،سه كيلوگرم ازت توليد مي نمايد. .(Singh p.k 1981)

ويژگي ازت تثبيت شده توسط آزولا،اينستكه اين ازت بصورت تدريجي مصرف(29) است. مقدار آزاد سازي ازت در صورت مخلوط كردن با خاك (30) بسيار سريع بوده و مقدار آن طي 35-7 روز در حالت غرقاب 76-41 درصد ميباشد.(Singh k.c 1982)

مخلوط كردن آزولا با خاك همچنين باعث افزايش قابليت جذب (31) فسفر ميشود..(Singh p.k 1981)